روایتی از نشست تخصصی مدیران سازمان‌های مردم‌نهاد در مواجهه با چالش‌های پس از جنگ

هم‌زمان با «روز ملی سازمان‌های مردم‌نهاد»، نشست تخصصی ویژه‌ای به همت «شبکه کمک» در روز یکشنبه ۱۸ مرداد در سالن جابر ابن حیان کانون انصار برگزار شد. در این رویداد، دکتر بابک علوی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف در جمع مدیران و فعالان نهادهای مدنی به ارائه تحلیل‌های راهبردی درباره نحوه مواجهه سازمان‌ها با چالش‌های پس از جنگ و مسئله‌ی حیاتی «معنابخشی» (Sensemaking) در مدیریت بحران پرداخت. 

بحران‌ها و تحولات ناگهانی، بیش از آنکه صرفاً اختلالی در روندهای اجرایی روزمره ایجاد کنند، شالوده و معنای وجودی سازمان‌ها را به چالش می‌کشند. در شرایط عادی، سازمان‌ها بر پایه روتین‌ها و فرضیات تثبیت‌شده فعالیت می‌کنند؛ اما وقوع جنگ، محیط نرمال را دگرگون ساخته و سازمان‌ها را دچار «گسست هویتی» می‌کند. به گفته علوی، نخستین مواجهه با بحران نباید پرسش شتاب‌زده‌ی «چه کنیم؟» باشد، بلکه پیش از آن باید بدانیم «چگونه هویت سازمانی را در شرایط بحران عملیاتی سازیم؟»

معناسازی در این شرایط به مثابه تنفس برای بقای سازمان است؛ فرآیندی که لزوماً به معنای تغییرات رادیکال و ویرانگر نیست، بلکه امکانی است برای بازخوانی و بازآفرینی ظرفیت‌های موجود جهت حفظ و بازتعریف هویت نهاد. 

کنشگری، شکار نشانه‌ها و خلق فرصت‌ها

علوی در ادامه با شرح اجمالی نظریه «سنس‌میکینگ» کارل وایک، روان‌شناس اجتماعی برجسته، کنشگری انسان‌ها و سازمان‌ها را امری خواند که مستقیماً بر ساختارهای پیرامونی اثر می‌گذارد. در دل هر بحران، علاوه بر تهدیدها، نیازها و ظرفیت‌های جدیدی متولد می‌شوند و خوانش ما از محیط هویت ما را می‌سازد. 

وی افزود: مدیران سازمان‌های مردم‌نهاد در شرایط پس از جنگ باید توانایی «شکار نشانه‌ها» را داشته باشند. بازخوانی دقیق محیط به مدیران امکان می‌دهد تا نشانه‌های پنهان را دریافت کرده و از دل پتانسیل‌های نوظهور، معنای جدید و فرصت‌های تازه خلق کنند. 

حفظ ارزش‌های محوری در برابر تهدید انسجام

یکی از چالش‌های جدی در شرایط بحرانی، ظهور دوقطبی‌ها و تهدید انسجام اجتماعی است. در این میان، این پرسش مطرح می‌شود که آیا تحولات محیطی باید معنای بنیادین و ارزش‌های سازمان را تغییر دهند؟ 

علوی تأکید کرد که مداخلات سازمانی در محیط باید به گونه‌ای تنظیم شوند که «ارزش‌های محوری» همچنان به عنوان «دال مرکزی» سازمان باقی بمانند. بحران نباید باعث فراموشی فلسفه وجودی نهاد شود، بلکه باید رابطه‌ی سازمان با ذی‌نفعان و شیوه‌ی تحقق ارزش‌ها را متناسب با واقعیت‌های جدید بازتنظیم کند. 

خلق روایت جدید و هم‌افزایی بخش خصوصی و سمن‌ها

اگر سازمانی تا پیش از این به دلیل درگیر بودن در روتین‌های روزمره فرصت اندیشیدن به معناهای بنیادین خود را نداشت بداند که بحران بهترین فرصت را برای معناسازی فراهم کرده است. سازمان نیازمند خلق یک «روایت جدید» است؛ روایتی که توان انسجام‌بخشی و جمع کردن آدم‌ها و ذی‌نفعان را حول یک هدف مشترک داشته باشدالبته معنابخشی تنها یک تحلیل انتزاعی یا ذهنیت محض نیست، بلکه از طریق «اقدام و خلق عملی» تجلی می‌یابد تا پیام و کارکرد سازمان برای دیگری ملموس و قابل‌درک شود. خلق معنای جدید از طریق همکاری مشترک «بخش خصوصی» و «سازمان‌های مردم‌نهاد »، فرصتی بی‌نظیر برای هر دو طرف ایجاد می‌کند تا توانمندی‌های خود را در جهت حل مسائل جامعه ترکیب کنند.